Alergia pokarmowa dotyczy około 6-8% niemowląt. Choroba ta występuje głównie u dzieci karmionych mlekiem modyfikowanym. Karmienie piersią jest czynnikiem ochronnym, ale objawy alergii pokarmowej występują także u około 0,5-1% dzieci karmionych piersią.

Dr hab. n. med. Jarosław Kwiecień
Specjalista gastroenterologii dziecięcej, specjalista pediatra
  • Choroby alergiczne mają w dużym stopniu podłoże genetyczne. U dziecka, którego mama i tata to alergicy, ryzyko odziedziczenia tej choroby to nawet 60%.
  • Alergia pokarmowa u dziecka karmionego piersią jest spowodowana przenikaniem do pokarmu naturalnego białek zawartych w pokarmach spożywanych przez mamę karmiącą. 
  • Objawy alergii pokarmowej u dziecka karmionego naturalnie nie są wskazaniem  do przerwania karmienia piersią. Również w przypadku dzieci z alergią na białko mleka krowiego należy dążyć do wyłącznego karmienia piersią przez pierwszych 6 miesięcy życia. Optymalnym i zwykle wystarczającym postępowaniem jest odpowiednio dobrana dieta eliminacyjna u mamy.
  • Jeśli zaobserwujesz u dziecka karmionego wyłącznie piersią niepokojące reakcje po karmieniu lub objawy mogące świadczyć o alergii, nie zmieniaj samodzielnie swojej diety ani sposobu karmienia dziecka, tylko zgłoś się do lekarza. Postępowanie w takich przypadkach i rodzaj stosowanej diety zależy od objawów występujących u dziecka i wymaga konsultacji z lekarzem.
  • Zdarza się, że objawy nie ustępują pomimo stosowania diety eliminacyjnej przez mamę. Przyczyną może być silna alergia, która w rzadkich przypadkach zmusza do zmiany sposobu karmienia na specjalną mieszankę mlekozastępczą, ale zdarza się też, że objawy u dziecka wynikają z całkiem innej przyczyny (niealergicznej). Decyzję o postępowaniu przy braku poprawy po diecie podejmuje lekarz specjalista.
Schemat prawdopodobnego procesu uczulania dziecka w trakcie karmienia piersią

Alergen pokarmowy znajdujący się w diecie mamy przedostaje się wraz z mlekiem matki do organizmu dziecka, gdzie może wywołać reakcją alergiczną

Ekspert radzi

  • Obserwuj dziecko. Objawy alergii u niemowlęcia często pojawiają się już w pierwszych tygodniach życia, 
    bo wtedy jelito dziecka jest najbardziej przepuszczalne dla alergenów. Alergia pokarmowa jest możliwa nawet u dzieci karmionych wyłącznie piersią, aczkolwiek jest to zjawisko znacznie rzadsze w porównaniu z dziećmi karmionymi mlekiem modyfikowanym.
  • Czynniki sprzyjające alergii pokarmowej. Uaktywnienie alergii pokarmowej zależy od czynników genetycznych i środowiskowych. Nie narażaj dziecka na przebywanie w jednym pomieszczeniu z osobami palącymi, unikaj kontaktu z osobami chorymi mogącymi zarazić dziecko infekcjami wirusowymi lub bakteryjnymi. Jeżeli karmisz piersią, odżywiaj się zdrowo i naturalnie.
  • Objawy uczulenia na mleko. Alergia pokarmowa u niemowląt może objawiać się bardzo różnie. Reakcja alergiczna może pojawić się ze strony skóry, przewodu pokarmowego, układu oddechowego, można też zaobserwować objawy ogólne. Wiele zmian skórnych pojawiających się u noworodków i niemowląt jest zbyt pochopnie traktowanych jako objaw alergii, podczas gdy często są to zmiany takie jak potówki czy trądzik niemowlęcy. Z drugiej strony, objawy uważane za naturalne dla okresu niemowlęcego, takie jak ulewania czy kolki, mogą być manifestacją alergii na białka mleka. Podejrzenie alergii pokarmowej u dziecka zawsze powinnaś omówić z lekarzem.
  • Dieta eliminacyjna kobiety karmiącej. Konieczna jest konsultacja z lekarzem, ponieważ dieta eliminacyjna prowadzona bez konieczności może być niekorzystna dla zdrowia. Najczęściej występującym negatywnym skutkiem diety eliminacyjnej jest niedobór wapnia i witaminy D3 przy ograniczeniu spożycia mleka i nabiału przez mamę karmiącą. Wycofane produkty powinnaś zastąpić innymi – o podobnej wartości odżywczej. Jeżeli lekarz podejmie decyzję o wprowadzeniu diety eliminacyjnej, konieczna może być suplementacja witamin i składników mineralnych.

Karmienie piersią a alergia dziecka

Mechanizm tego uczulenia nie jest jeszcze do końca wyjaśniony, ale z badań wynika, że najczęstszymi pokarmami, które uczulają dzieci karmione piersią są mleko krowie i jaja kurze zjadane przez mamę. Przewód pokarmowy człowieka jest przepuszczalny dla wielu substancji. Wykazano, że np. białka mleka krowiego mogą wchłaniać się w postaci nie w pełni strawionej i przenikać potem do mleka mamy. Zjawisko to może być nawet korzystne dla zdrowia dziecka. Podejrzewa się, że w ten sposób układ immunologiczny dziecka nabywa tolerancji na niektóre antygeny. Między innymi z tego powodu nie zaleca się profilaktycznego stosowania diety eliminacyjnej u mamy karmiącej, jeżeli dziecko nie ma żadnych objawów.

Dieta eliminacyjna w leczeniu alergii pokarmowej u niemowląt

Dieta eliminacyjna to najlepsza i najbardziej naturalna metoda leczenia alergii pokarmowej. Ponieważ produktami żywnościowymi przechodzącymi do mleka matki i najczęściej uczulającymi dziecko drogą karmienia naturalnego są: mleko krowie oraz jaja kurze, zwykle zaczynamy od eliminowania tych dwóch grup produktów. Możliwe jest też uczulenie drogą pokarmu naturalnego na pszenicę, orzechy i ryby, ale nie zaleca się rutynowego eliminowania tych produktów z diety, choćby z tego powodu, że byłaby to dieta wysoce eliminacyjna dla mamy karmiącej i stwarzająca zagrożenie dla jej zdrowia. 

Jeżeli karmisz piersią, a lekarz zaleci Ci dietę eliminacyjną, powinnaś dokładnie omówić z nim zasady diety i w razie wątpliwości zadawać nurtujące Cię pytania. W przypadku alergii na białko mleka krowiego zaleca się rezygnację z mleka i wszelkich przetworów mlecznych i nabiałowych. Około 20% dzieci z alergią na mleko krowie wykazuje też nadwrażliwość na mięso wołowe i cielęce. Dbając o zdrowie swojego dziecka pamiętaj, że Twoje zdrowie jest też ważne! W trakcie diety bezmlecznej stosuj suplementację preparatami wapnia i witaminy D3. Dokładne dawki i rodzaj preparatu powinien wskazać Ci lekarz. 

Stosowanie się do diety eliminacyjnej, którą zaleci Ci lekarz, ma za zadanie poprawić stan zdrowia Twojego malucha, dlatego tak ważne jest, abyś jadła posiłki zgodnie ze wskazówkami lekarza. Pamiętaj jednak, że objawy występujące u dziecka niekoniecznie muszą być związane z uczuleniem na pokarmy zawarte w Twojej diecie. Próbna dieta eliminacyjna u mamy karmiącej powinna trwać 2-4 tygodnie. Przy braku poprawy po tym okresie należy ponownie skontaktować się z lekarzem.