

Początki układu odpornościowego
Odporność dziecka zaczyna się kształtować już w trakcie życia płodowego. Rozwój układu immunologicznego w pewnym stopniu jest uzależniony od stylu życia i sposobu żywienia przyszłej mamy, która powinna stosować odpowiednio zbilansowaną dietę, przede wszystkim – jeść dla dwojga, a nie za dwoje. Jej jadłospis powinien być bogaty w witaminy A, C i D, kwas foliowy oraz kwasy tłuszczowe z grupy omega 3.
Około 17. tygodnia ciąży przez łożysko mamy przekazywane są dziecku matczyne przeciwciała w postaci immunoglobulin¹, które w pierwszych miesiącach życia niemowlęcia przyczyniają się do jego ochrony przed chorobami.
W chwili narodzin układ odpornościowy niemowlęcia jest jednak jeszcze niedojrzały i trudno jest mu bronić się przed obecnymi w jego otoczeniu bakteriami i wirusami. To właśnie u dzieci występuje największe ryzyko zachorowań i infekcji, ponieważ układ immunologiczny pełną dojrzałość osiągnie dopiero około 12. roku życia. Z tego powodu w pierwszych latach potrzebuje odpowiedniego wsparcia.
Poród naturalny a odporność dziecka
W momencie rozwiązania naturalnego dziecko przychodzi na świat przez kanał rodny mamy i dzięki temu ma kontakt z obecnymi w matczynej pochwie dobrymi bakteriami. Otrzymana od mamy przyjazna mikrobiota sprzyja budowaniu mikrobioty maluszka poprzez kolonizację jego przewodu pokarmowego odpowiednimi bakteriami, co ma kluczowy wpływ na jego prawidłowy rozwój, w tym również układu odpornościowego. Warto pamiętać, że każdy poród rozpoczęty drogami natury może z uzasadnionych względów zakończyć się cięciem cesarskim. Decyzję o zakończeniu rozwiązania drogą cięcia cesarskiego podejmuje lekarz, a jest ona podyktowana na ogół tym, że występują objawy mówiące o zagrożeniu stanu zdrowia mamy lub dziecka lub poród nie postępuje prawidłowo.
Cięcie cesarskie a mikrobiota dziecka
Mikrobiota (flora bakteryjna) dzieci urodzonych drogami natury znacząco się różni od mikrobioty niemowląt, które przyszły na świat poprzez cięcie cesarskie. Podczas cięcia cesarskiego noworodek rodzi się w bardzo sterylnym, wręcz jałowym otoczeniu – pośród narzędzi operacyjnych i innych akcesoriów medycznych². Mikrobiota, z którą styka się w pierwszej kolejności, jest więc szpitalną florą bakteryjną. To dlatego w takiej sytuacji kluczowy jest natychmiastowy kontakt mamy i dziecka „skóra do skóry”. Jeśli z jakichś powodów nie jest to możliwe, maleństwo powinno zostać oddane w ramiona taty. To również droga na wzmacnianie odporności.
Jakie jest znaczenie mikrobioty jelitowej?
Odpowiednia mikrobiota jelitowa wspiera trawienie pokarmu, ale także dostarcza organizmowi kluczowe witaminy i składniki mineralne oraz ochrania przed infekcjami. W przypadku dzieci urodzonych poprzez cięcie cesarskie ich mikrobiota ma pewne braki, ponieważ w przeciwieństwie do dzieci, które przyszły na świat poprzez rozwiązanie naturalne, w układzie pokarmowym niemowlęcia obecne są tylko bakterie, które znajdowały się na skórze mamy lub taty. Zwiększa to ryzyko wstąpienia u malucha takich chorób jak alergia, astma, cukrzyca typu I czy otyłość w przyszłości³.
Niezastąpiona pomoc w budowaniu odporności
Po narodzinach – bez względu na rodzaj porodu – dla odporności najlepsze jest karmienie piersią. Światowa Organizacja Zdrowia (WHO) zaleca wyłączne karmienie piersią przez 6 pierwszych miesięcy życia niemowlęcia. Co ciekawe, już w trakcie pierwszej doby po porodzie noworodek wraz z pokarmem mamy otrzymuje dużą ilość przeciwciał, które tworzą tarczę ochronną organizmu przed infekcjami. Mleko mamy to źródło m.in. związków immunologicznych, oligosacharydów, oraz żywych bakterii. U niemowląt karmionych piersią urodzonych naturalnie, karmionych piersią najbardziej liczebnymi gatunkami Bifidobakterii są m.in Bifidobacterium breve. Istnieją sytuacje, w których mama nie może wyłącznie karmić piersią. Dodatkowo poród przez cesarskie cięcie może powodować trudności w karmieniu piersią. Rozwiązaniem żywieniowym wspierającym wzrost kluczowych bakterii z rodzaju Bifidobacterium u niemowląt, ktore nie moga być karmione piersią może być zastosowanie mieszanek synbiotycznych, zawierających żywe bakterie i oligosacharydy prebiotyczne. Badania wykazały, że zastosowanie mieszanki z dodatkiem scGOS/lcFOS i bakterii probiotycznych Bifidobacterium breve M-16V niwelowało niekorzystne zmiany w mikrobiocie jelitowej, poprzez zwiększenie liczebności Bifidobakterii u niemowląt urodzonych drogą cięcia cesarskiego ⁴.
Czy wiesz, że…
jednym z elementów wsparcia budującej się odporności dziecka jest prawidłowa dieta, która powinna być bogata m.in. w witaminy A, C i D?
Witamina A ma kluczowy wpływ na sprawne funkcjonowanie układu odpornościowego dziecka – m.in. oddziałuje na utrzymanie ciągłości błon śluzowych, nie dopuszczając w ten sposób do przedostawania się drobnoustrojów chorobotwórczych. Witamina C w dużym stężeniu obecna jest w leukocytach (komórkach odpornościowych), gdzie jest szybko „zużywana” w czasie infekcji⁵. Witamina D natomiast wspiera mechanizmy odporności wrodzonej i nabytej, m.in. poprzez wzmacnianie właściwości przeciwdrobnoustrojowych komórek odpornościowych oraz odpowiednią modyfikację aktywności przeciwciał ⁶ .
Zdarzają się jednak sytuacje, kiedy karmienie piersią nie jest możliwe. W takim przypadku mama po konsultacji z pediatrą powinna wybrać mleko modyfikowane dopasowane do potrzeb niemowlęcia oraz wspierające kształtującą się u niego odporność. Ponadto przed wyborem mleka modyfikowanego mama powinna zwrócić uwagę na kompozycję składników w produkcie. O tym bowiem, czy dane mleko ma skład odpowiedni dla dziecka, nie świadczy jeden składnik, a cała jego kompozycja.
Równie ważnymi czynnikami wzmacniającymi dziecięcą odporności są m.in.:
- szczepienia ochronne,
- hartowanie, czyli codzienne spacery na świeżym powietrzu,
- wietrzenie pomieszczenia, w którym przebywa dziecko.
¹https://www.mp.pl/szczepienia/ekspert/zagadnienia_rozne_ekspert/106439,czy-przeciwciala-matczyne-chronia-niemowleta-przed-ciezkimi-zakazeniami-do-89-miesiaca-zycia
²https://forumpediatrii.pl/artykul/mikrobiota-noworodka-w-zaleznosci-od-rodzaju-porodu-i-mozliwe-nastepstwa
³Tamże.
⁴Chua MC. et al. JPGN 2017;65: 102–106
⁵Kościej A, Skotnicka-Graca U, Ozga I. Rola wybranych czynników żywieniowych w kształtowaniu odporności dzieci. Probl Hig Epidemiol 2017, 98(2): 110-117.
⁶ Tamże